Sporen van oorlogsgeweld

"(...) Bij het zien van zijn graf kwam hij pas echt tot leven."

Bart Sorgedrager, geboren na de Tweede Wereldoorlog, heeft zijn oom Bert Wolters nooit gekend. Toch besluit hij tot een fotografische zoektocht naar dit familielid, die in 1944 als vlieger bij het 322 Squadron van de Koninklijke Luchtmacht is verongelukt. Hij is namelijk gefascineerd geraakt door de geschiedenis van dit oudste Squadron van de KL en de bijdrage die zijn oom aan de oorlogsstrijd heeft geleverd. Hij probeert met zijn foto’s een antwoord te geven op de vraag wat er 50 jaar na de oorlog nog rest van de vliegbases waar het 322 Squadron van juni 1943 tot mei 1945 gestationeerd is geweest en herdenkt op deze gepaste wijze tevens zijn oom Bert Wolters, die net als vele anderen in het vergeetboek terecht is gekomen vanwege het feit dat hij het einde van de oorlog niet wist te halen.

De jeugd van nu heeft nog maar weinig binding met oorlogsgraven uit de eerste of zelfs tweede wereldoorlog. Terecht merkt Sorgedrager op dat het onvermijdelijk is dat ervaringen uit de eerste hand verloren zullen gaan, maar dat landschappen veel langer in staat zijn de herinneringen met zich mee te dragen. Omdat veel bases gesloten zijn of worden, zullen ook deze sporen, in de vorm van overblijfselen van start-en landingsbanen, maar ook gebouwen, langzamerhand verdwijnen. Bart fotografeert vliegvelden als Biggin Hill, West Malling en Hawkinge, waar het oorlogsgraf van zijn oom zich bevindt. Ook enkele vliegvelden uit Nederland, waaronder die van Woensdrecht en Schijndel passeren de revue. Elders, niet in dit boek, kwam ik de term “schuldige landschappen” tegen, maar niet zo schuldig dat de sporen van het oorlogsgeweld niet snel kunnen verdwijnen. Monumenten zullen ons slechts resten, zoals de herdenkingskapel op Biggin Hill, één van de belangrijkste vliegvelden uit de Battle of Britain.

Na de tweede wereldoorlog, in 1947, ging het Squadron (een Jachtvlieg Afdeling) naar Indië, om de daar reeds aanwezige luchtmacht te versterken. Een jaar later vertrok mijn vader als 19 jarige vrijwillig dienstplichtige naar Indië (Java) met de M.S. Johan van Oldenbarnevelt, passeerde op 19 oktober 1948 – zijn verjaardag - de evenaar, om daarna in Tandjong Priok aan land te gaan.

Boek:
Sorgedrager, B
322 Squadron: Sporen van zijn verleden, lijnen in de geschiedenis, Den Haag: Sectie luchtmachthistorie van de Staf van de bevelhebber der Luchtstrijdmachten, 1993

Dit boek heb ik in kunnen zien bij de bibliotheek van het Nederlands Fotomuseum

Voor verhaal en foto's over Bert Wolters (overigens niet van Sorgedrager) zie verder deze website aangezien de foto's daarop beveiligd zijn.

Dilemma's

Ik zit al weken tot mijn nek toe in de scriptie, maar toch komt het er niet van om dit op de een of andere manier in mijn blog te verwerken. Want wat zal ik bloggen, ik heb zovéél. Belangrijkere dilemma's op het moment zijn: wat ga ik precies in mijn scriptie opnemen, wat zijn minder belangrijke details. Hoe ga ik de informatie die ik heb verzameld gebruiken? Wat laat ik van mezelf zien in de eigen herinneringen?

Dan komt er weer nieuwe informatie bovendrijven, o help, ik ben nog maar steeds bij hoofdstuk 2. Ook zal ik meer na moeten gaan denken over de vorm waarin de scriptie gegoten gaat worden. Een klasgenoot vroeg laatst hoe het stond met de Alzheimer. Voorlopig zit ik nog even volop in de "oorlog-en andere ellende" kant van mijn verhaal. Ik zal een poging doen om hier wat van te laten zien.

Tips van Rik

Gisteren had ik een afspraak met mijn scriptiebegeleider Rik Suermondt. Ik zit nog steeds op het goede pad gelukkig, al vertelde ik hem wel dat ik aardig aan het verzuipen ben in alle boeken, tijdschriften, websites, artikelen etc. omtrent mijn onderwerp. Iets waar ik al bang voor was, mezelf kennende weet ik van geen ophouden. Toch moet ik een keer stoppen met nog meer informatie zoeken. Het schrijven heeft een poosje geleden aanvang genomen en komt nu op de eerste plaats. Rik had nog wel een paar tips voor fotoboeken/projecten van een aantal fotografen:

Seiichi Furuya, Memoires, 1989 (jaartal is belangrijk, 1e uitgave heeft interessante tekst over het associatieve van herinneringen)
Bart Sorgedrager, 322 Squadron, Sporen van zijn verleden, lijnen in de geschiedenis.
Ringel Goslinga, Family Tree (boek komt eind 2007 uit)
Pedro Meyer, I photograph to remember (zie hiervoor mijn andere blog)

Later meer hierover.

First things first

Afgelopen weken is al mijn tijd gaan zitten in werkplan, actieplan, portfolio, presentatie en competentieassessment, en nog een voltooiing van de laatste BPV. Volgende week ga ik een paar dagen naar Groningen, o.a. voor een bezoek (met opdracht) aan de Noorderlicht manifestatie. In het weekend is echtelief jarig en vieren we feest. Als dat gedaan is kan ik me weer met hart en ziel op de scriptie storten, die overigens geen moment uit mijn gedachten is! Bergen informatie liggen klaar om geselecteerd en verwerkt te worden, maar ik geloof dat ik aardig op schema lig.

Wacht even, ik lees net dat de inleiding en twee geschreven hoofdstukken 1 november bij de scriptiebegeleider moeten worden ingeleverd. Dat ga ik zo niet redden. De pc dus mee naar Groningen en schrijven maar...

Nog steeds een waarheid als een koe

Ouderdom, hoe zijdt gij zo veracht,
terwijl eenieder u begeert.

Anoniem, zeventiende eeuw

Minder

Wij zijn wat we ons herinneren. Minder herinneren betekent minder zijn.
Uitspraak van de Spaanse schrijver: Carlos Ruiz Zafón

Geheugenpoli

Vorige week had ik een interessante ontmoeting met Cecile Potjes (van Kunsthuis Rosmalen) en beeldend kunstenaar Fons Spinhof. Deze mensen hadden uitnodigingen bij voor een lezing van Rick Vercauteren over fotograaf Toon Michiels, die ik kende van zijn prachtige foto’s in het boek Zeldzame mensen.

We troffen elkaar op de Open Dag van de Geheugenpoli van het Jeroen Bosch Ziekenhuis (locatie Carolus) in ’s Hertogenbosch. Ik wist niet precies wat dat inhield, een Geheugenpoli, maar ik vond het een mooie gelegenheid om daar achter te komen. In tegenstelling tot wat ik dacht, was er niet veel te zien, maar ik ben toch wel wat wijzer geworden. We kregen eerst een gesprek met een geriatrisch verpleegkundige en daarna nog met een psycholoog. Op het Carolus komen zo’n tien mensen per week, over het algemeen met een verwijzing van de huisarts. Hun leeftijd ligt tussen de 35 en 100 jaar. Om vast te stellen of er sprake is van dementie is er een twee uur durend onderzoek, met o.a. gesprekken met de patiënt zelf en met de centrale verzorger. Dan volgt een eerste conclusie en adviezen voor verdere behandeling. Als het team er niet uitkomt, volgt een verwijzing voor nader onderzoek met o.a. een MRI scan. Er werden een aantal geheugentesten besproken, waaronder de CST ofwel Cognitieve Screeningstest, die samen met de andere bevindingen van zo’n dag al tot een eerste betrouwbare uitspraak leiden. We kregen nog een boekje mee en folders, zodat ik weer het nodige te bestuderen heb.